SÜRTÜNME KUVVETİ

 

Hareketlinin hızını azaltabilen, yavaşlatabilen hatta durdurabilen; harekete zıt yönde etki eden kuvvete sürtünme kuvveti denir. Sürtünme kuvveti hareketli cisim ile temas ettiği yüzey arasında gerçekleşir.

*Sürtünme kuvveti yüzeyin cinsine ve cismin ağırlığına bağlı olarak değişir.

*Halı, asfalt, taşlı yol gibi pürüzlü yüzeylerde hareket yavaş gerçekleşir. Bunun nedeni bu yüzeylerde sürtünme kuvveti fazladır.

*Mermer, cam, buzlu yol gibi yüzeylerde ise, hareket daha hızlı gerçekleşir. Bunun nedeni, bu yüzeylerin pürüzsüz olup sürtünme kuvvetinin az olmasıdır.

**(Her yüzeyde az bir miktar pürüz vardır.)

 

*

Sürtünme kuvveti pürüzlü yüzeylerde, pürüzsüz yüzeylere göre daha fazladır. Bu nedenle pürüzlü yüzeylerde hareket daha yavaş gerçekleşir.

 

Halı yüzey üzerine atılan bir top, cam yüzey üzerine aynı kuvvetle atılan bir topa göre daha kısa yol alır. Çünkü halı yüzey cam yüzeye göre daha pürüzlü olup, sürtünme kuvveti fazladır.

 

                               

   Halı yüzey                             Cam yüzey

Cismin ağırlığı da sürtünme kuvvetini etkiler. Cismin ağırlığı ne kadar fazla ise, o cisme etki eden sürtünme kuvveti de o kadar fazla olur.

Aynı halı yüzey üzerine aynı kuvvetle atılan, hafif bilye ve bilyeden daha ağır top için; bilye daha uzak noktaya ulaşır. Çünkü daha ağır olan topa daha fazla sürtünme kuvveti etki eder.

 

    

SABİT SÜRATLİ HAREKET

 

Bir cismin birim zamanda aldığı yola sürat adı verilir. Bir hareketlinin süratinin hesaplanabilmesi için alınan yol ve zaman bilinmelidir.

Sürat= Alınan yol/Zaman denklemi ile hesaplanır.

Yandaki üçgen, sorularda problem çözümlerinde kolaylık sağlayabilir. Üçgenin kullanımı şöyledir: Soruda sorulan kavramın üzeri kapatılır ve yan yana olan kavramlar çarpılırken, alt alta olanlar arasında bölme işlemi yapılır.

Yani eğer, soruda yolun değeri soruluyorsa, yol kavramının üzeri kapatılır. Sürat ve zaman yan yana olduğu için çarpma işlemi yapılarak, sorulan yol değeri bulunur.

*Sürat değeri soruluyorsa, süratin üzeri kapatılır. Yol zamana bölünerek sürat değeri bulunur.

*Zaman değeri soruluyorsa, zamanın üzeri kapatılır. Yol sürate bölünerek zaman değeri bulunur.

Yol birimi; metre(m) ya da kilometre(km) alınabilirken, zaman birimi saat(h) (sa) ya da saniye (sn) (s) alınabilir. Yol ve zaman birimi olarak, diğer uzunluk ölçüleri ve zaman ölçü birimleri de kullanılabilir. 

*Yol birimi metre, zaman birimi saniye alınırsa; sürat birimi m/sn (m/s) olarak elde edilir.

*Yol birimi kilometre, zaman birimi saat alınırsa; sürat birimi km/h (km/sa) olarak elde edilir.

 Tanımdan da anlaşılacağı gibi süratin bağlı olduğu iki faktör vardır. Alınan yol ile sürat doğru orantılı iken, geçen zaman ile sürat ters orantılıdır.

 

FİZİKSEL VE KİMYASAL DEĞİŞİM

 

Madde üzerinde meydana gelen iki çeşit değişim vardır. Bunlar; fiziksel ve kimyasal değişimdir.

                    FİZİKSEL DEĞİŞİM

Maddenin dış görünüşünde meydana gelen, iç yapısının değişmediği değişimdir.

Maddenin kimliği değişmez.

*Geri dönüşümü genellikle mümkündür.

*Hal değişimleri fiziksel değişimlerdendir.

*Kesme, kırılma, ufalanma, yırtma, ezme, çözünme, karıştırma, alaşım oluşumu fiziksel değişimlerdendir.

 

Suyun donarak buz haline gelmesi, buzun eriyerek su haline dönmesi hal değişimi olup, fiziksel değişimlerdir.

Kahvenin dövülerek toz haline getirilmesi fiziksel değişim örneğidir.

Buğdayın öğütülerek un haline getirilmesi de fiziksel değişimdir.

Odundan talaş elde edilmesinde, odunun kimliği değişmez. Bu nedenle fiziksel değişimdir.

Gökkuşağı, Güneş ışığının yağmur damlaları içerisinde kırılması yani ışığın kırılması sonucu meydan gelen fiziksel bir değişimdir.