İş ve Enerji

 Duran bir cismi hareket ettirebilen, hareket halindeki cismi durdurabilen, cismin hızını arttırıp azaltabilen, hareket yönünü ve cismin şeklini değiştirebilen etkiye kuvvet adı verilir. Kuvvet F harfi le gösterilir. Kuvvet birimi Newton olup N harfi ile ifade edilir.

Bir kuvvet doğrultusunda yer değiştiriliyorsa fiziksel anlamda iş yapılıyor demektir. Yani iş kuvvete ve cismin aldığı yola bağlıdır. Kuvvet ile alınan yol aynı doğrultuda olmalıdır. Kuvvet ve yol birbirine dik ise, o cisim fiziksel anlamda iş yapmış sayılmaz.

İş yapılabilmesi için; kuvvet uygulanmalı. Kuvvet ile alınan yol aynı doğrultuda olmalı ve cisim yer değiştirmelidir. 

Şekildeki cisme etki eden F1 kuvveti , hareket yönüne dik olduğu için iş yapmaz.

El arabası ile yük taşınırken, bisikleti sürerken, topu ittirirken, topu havaya atarken, bebek arabasını çekerken kuvvet doğrultusunda hareket olduğu için iş yapılır.

Sabit süratle hareket ederken, halteri havada tutarken, çantayı sallamadan düz yolda yürürken fiziksel anlamda iş yapılmaz.

Kuvvet birimi Newton(N) , yer değiştirme birimi metre(m) alındığında, iş birimi N.m'den dolayı joule(j) olarak bulunur.

Enerji: İş yapabilme yeteneğine enerji adı verilir. Enerji birimi de joule(j) ya da kalori(cal)dir.  

Enerji çeşidi çok fazla olmakla birlikte dersimizde mekanik enerjiden bahsedilecektir. Mekanik enerji kinetik ve potansiyel enerji toplamıdır. 

Kinetik Enerji: Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjidir. Sürat ve cismin kütlesi kinetik enerjiyi etkiler. 

*Aynı süratte hareket eden iki araçtan kütlesi büyük olanın kinetik enerjisi daha fazladır. 

*Aynı kütlede olan iki araçtan süratli fazla olanın kinetik enerjisi daha fazladır. 

*Kinetik enerjileri eşit olan araçlardan süratli fazla olanın kütlesi küçüktür. Enerjileri eşit iken kütle ve sürat ters orantılıdır. 

Kuvvetin Ölçülmesi

    Cismin hareketinde, şeklinde ve hareket yönünde değişikliğe neden olan etkiye kuvvet denir. Yani kuvvet duran bir cismi hareket ettirebilir, hareket halindeki cismi durdurabilir, cismin hızını arttırabilir, azaltabilir. Cismin şeklini, yönünü değiştirebilir. Kuvvet F harfi ile ifade edilir.

    Kuvvet birimi Newton'dur. Newton N harfi ile gösterilir. 

    Kuvvetin büyüklüğü dinamometre denilen araç ile ölçülür. Dinamometreler cisimlerin esneklik özelliğinden yararlanılarak yapılmıştır. Yani dinamometrelerin içerisinde esnek yay bulunur. Kuvvet uygulandığında yay uzar ve ölçüm yapılır. Her dinamometrenin üzerinde ölçebileceği en büyük kuvvet değeri yazılıdır. Bu sınır yani esneklik sınırı aşılırsa, dinamometredeki yay bozulur ve ölçüm sağlıklı olmaz. 

Kalın yayın kullanıldığı dinamometrelerde daha büyük kuvvetler ölçülürken, ince yayın kullanıldığı dinamometrelerde hassas ölçümler yapılır.

Dinamometreye uygulanan kuvvet arttıkça, yayın uzama miktarı artar. Yani kuvvet ile dinamometre yayının uzama miktarı doğru orantılıdır. 

    Esnek Madde: Kuvvet uygulandığında şekil değiştiren, kuvvet ortadan kalktığında eski haline dönebilen maddelere esnek madde adı verilir. Sünger, lastik, yay esnek maddelere örnektir.

Örnek: Bir dinamometreye 50 N kuvvet uygulandığında dinamometre yayı 5cm uzamaktadır. Aynı dinamometreye 80N uygulandığında dinamometre yayı kaç cm uzar?

50/5=10 

80/10= 8cm uzar.

Örnek: 10 bölmeli bir dinamometre en fazla 90 N kuvvet ölçmektedir. Bu dinamometreye uygulanan bir kuvvet dinamometrenin 8 bölmesini uzattığına göre, uygulanan kuvvet kaç N'dur?

90/10=9 

9x8=72 N

Adaptasyon Testi

 

 

1. Arıcılık yapan Bedirhan, kızına arıları tanıtıyordu. 'İşçi arılar kovan için çok önemliler. Kraliçe arı gibi onlar da dişi, ama çoğalamazlar. Kraliçe arı ise kovanın anasıdır. Erkek arılar ile arı sayısını arttırır. 

İkisi de dişi olan kraliçe ve işçi arılar büyüklük olarak farklılık gösterir. Çünkü kraliçe arı, arı sütüyle; işçi arılar ise polenlerle beslenir. Yani bütün mesele, beslenme.' dedi.

Bedirhan’ın kızına anlatmış olduğu arılardaki farklılık sebebi aşağıdakilerden hangisine dayanır?

A. Modifikasyon          B. Adaptasyon 

C. Mutasyon                 D. Evrim

 

2. Bitkiler yaprakları sayesinde terleme olayı ile fazla suyu dışarı atarlar. Kurak alanlara özellikle çöllere uyum sağlayan kaktüslerin yaprakları fazla su kaybetmemek için diken şeklindedir. 
Ecrin, çöllere uyum sağlayan kaktüsün Mersin'de yetişip yetişmeyeceğini merak etmiştir. Evinde baktığı kaktüs bitkisi, gelişimini sürdürürken, yeni çıkan yapraklarında herhangi bir değişiklik meydana gelmemiştir. 

Anlatılan olayda adaptasyon için hangi özellik dikkat çekmektedir?
A. Adaptasyon kalıtsaldır.
B. Adaptasyon neslin devamını sağlar. 
C. Adaptasyon avlanmayı kolaylaştırır.
D. Adaptasyon sadece bitkilerde görülür.

3. Belgesel programı sunan Bahar Hanım, 'Sürüngenlerin Yaşamı' adlı bölümde bukalemunları gözlemektedir. Afrika kıtasından programı aktaran Bahar Hanım, bukalemunları şöyle anlatmaktadır. 
'Bukalemun ismi Arapça kökenli olup, 'yutan' anlamındadır. Oldukça yavaş hareket ederler, gözlerini ve dillerini çok hızlı kullanırlar. En önemli özellikleri renklerini sık sık değiştirmeleridir. Böylelikle kendilerini korumakta,rahatça avlanmakta yani yaşamak için ..........................sağlamaktadır.'

Bahar Hanım'ın bukalemunlar için verdiği bilgilerde boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir? 

A. Mutasyon               B. Modifikasyon
C. Varyasyon              D. Adaptasyon

  

4. ♯ Kaplanların keskin dişlerinin olması

    ♯ Develerin hörgüçlerinde su depolaması

    ♯ Penguenlerin vücutlarının oldukça yağlı olması

Yukarıdaki örnekler için aşağıdaki deyimlerden hangisi uygundur?

A. Motive olmak

B. Ortama ayak uydurmak

C. Oralı olmamak

D. İçi sızlamak

 

5. Aşağıdakilerden hangisi adaptasyon olayının amaçlarından biri olamaz?

A. Avlanma              B. Beslenme 

C. Neslini koruma    D. Gelişme 

6. A: Kaktüslerin yapraklarının diken şeklinde olması

B: Çöl tilkilerinin kulaklarının uzun olması

D: 47 kromozom ile Down Sendromlu bireylerin olması

İ: Güneşte fazla kalan bireylerin bronzlaşması

L: Bukalemunların bulunduğu ortama göre renk değiştirmesi 

Yukarıda, bazı harflere karşılık birkaç olay örnek verilmiştir. Bu örneklerden adaptasyon örneği olanlar seçilirse hangi anlamlı kelime oluşur? 

A. BAL     B. BİL    C. DİL      D. DAL

 

7.      1.Kutup ayısı    2. Çöl tilkisi

3. Çöl faresi      4. Penguen

5. Aslan            6. Bozayı

Yukarıda verilen canlılardan hangileri bulundukları ortamda benzer adaptasyon geliştirmişlerdir?

A. 1 ile 6, 3 ile 2      B. 4 ile 5, 1 ile 2

C. 4 ile 1, 2 ile 3      D. 6 ile 4, 3 ile 2

 

 8. Dağ keçilerini diğer keçilerden ayıran en önemli özellikleri, en dik yamaçlara bile kolaylıkla tırmanabilmeleridir. Buna fırsat veren ise dağ keçilerinin dağlık arazilere uyum gösteren ayaklarıdır. Bu ayakları ile yerlere sıkıca tutunabilmekte ve en yüksek yamaçlara rahatlıkla tırmanabilmektedirler. 

Dağ keçilerini diğer keçilerden ayıran bu farklılığın gerçekleşme sebebi aşağıdakilerden hangisidir? 
A. Dağ keçilerinin ayak genleri mutasyona uğramıştır.
B. Dağ keçileri ayakları ile bulundukları ortama adaptasyon göstermektedirler.
C. Dağ keçilerinin ayaklarında modifikasyon gerçekleşmiştir.
D. Dağ keçilerinin ayaklarında mutasyon oluşmuştur.

9. Aşağıdakilerden hangisi canlının bulunduğu ortamda yaşama ve üreme şansını arttıran kalıtsal özelliklerin tümüne verilen isimdir?
A. Modifikasyon    
B. Doğal seçilim 
C. Mutasyon
D. Adaptasyon

10. I. Kaktüs bitkilerinin dikenli yaprakları olması

II. Kurbağaların vücutlarının nemli ve kaygan olması 

III. Van kedilerinin gözlerinin farklı renkte olması 

IV. Yarasaların kulaklarının sese daha hassas olması

 Yukarıdakilerden hangisi bir adaptasyon örneği değildir? 
A. I   B. II    C. III       D. IV

11. Doğa tutkunu olan Beyza ve üniversite arkadaşları birlikte geziye çıkmak istemişlerdir. Uzak diyarları merak edip, Afrika'ya yolculuğa çıkmışlardır. Ulaştıkları Büyük Sahra Çölü’nde safari yapmaya karar vermişlerdir. 
Safari sırasında grubun dikkatini, karşılaştıkları yüksek dağlar ve mineraller açısından zengin topraklar çekmiştir. Özellikle geceleri rastladıkları fare, tilki ve tavşanların görünüşlerini birbirlerine çok benzetmişlerdir. 

Uzun kulaklı, açık renkli bu hayvanların neden bu kadar birbirlerine benzediklerini merak eden arkadaşlar, cevap olarak hangisine ulaşmışlardır?
A.Aynı ekosistemdeki bu canlılar benzer modifikasyonlar geçirmişlerdir.
B. Aynı ekosistemdeki bu canlılar benzer adaptasyonlar geliştirmişlerdir.
C. Aynı ekosistemdeki bu canlılar yakın akrabalardır.
D. Aynı ekosistemdeki bu canlılar sıcaklıktan mutasyon geçirmişlerdir.

12. #Kısa bacaklı hayvanların doğması
    # Farklı sıcaklıklarda sirke sineklerinin kanat yapısının değişmesi
    # Kurbağaların avlarını yakalamak için uzun dillerinin olması

Yukarıda verilen örnekler aşağıdakilerden hangisine uygun değildir? 
A.Mutasyon
B. Adaptasyon
C. Modifikasyon
D. Doğal seçilim

  

  

13. #Canlıların üreme şansını arttırır.
    # Aynı türün bireyleri için kalıtsaldır.
    # Canlının avlanmasını, av olmaktan kurtulmasını sağlayarak yaşama sansını arttırır.

Yukarıdaki verilen özellikler hangi kavrama karşılık gelmektedir?
A. Adaptasyon
B. Modifikasyon
C. Mutasyon
D. Doğal seçilim

 

 

14. ‘Ormanların Kralı’ olarak bilinen aslanlar, kedigiller ailesinden yırtıcı bir memelidir. Evcil olan kedilerden farklı olarak, yaban hayatı yaşarlar. Doğada yaşamlarını devam ettirebilmek, avlarını yakalayabilmek için güçlü çene yapıları ve dişleri vardır. 

Aslanların yaban hayatta kedilerden daha rahat yaşayabilmelerinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir? 
A.Mutasyon        B. Doğal seçilim
C. Adaptasyon     D.Modifikasyon

 

  

15. ZEBRALARIN GİZEMLİ SIRRI

 

'Bazı araştırmacılar; siyah beyaz çizgilerinin, zebraları, diğer hayvanların

saldırılarından kurtaran bir kamuflaj olduğunu savunmaktaydı. Ancak yeni yapılan araştırmalar, bu çizgileri zebranın sindirim sistemine bağlamıştır. Diğer hayvanlara göre sindirimleri daha uzun süren zebralar, daha fazla güneş altında kalmakta ve bu çizgiler zebraları güneş ışığından korumaktadır.’ 

Araştırmacıların çözmüş olduğu zebraların gizemli sırrı aşağıdakilerden hangisine dayanmaktadır?
A. Mutasyon B. Adaptasyon
C. Modifikasyon         D. Varyasyon

 

 

                        Aysel UYSAL KÖSE

 

 

 

 

 

 Pdf Hali İçin: https://drive.google.com/file/d/1hbaNHhJulXCKu5MZ6-sLs0ub1ED-mN-z/view?usp=sharing